Wat 20 jaar aan betalingsgegevens ons vertellen over kredietrisico’s

Elke dag nemen miljoenen bedrijven beslissingen over het al dan niet verlenen van krediet, het verlengen van betalingstermijnen of het op tijd betalen van leveranciers. Op zich lijken deze beslissingen misschien routineus. Samen vormen ze echter een van de duidelijkste indicatoren van hoe bedrijven omgaan met economische druk.

Al 20 jaar volgt Atradius deze signalen via de Atradius Payment Practices Barometer (PPB), een van de grootste internationale onderzoeken naar B2B-betalingsgedrag. De nieuwste bevindingen, gepresenteerd tijdens de ICISA Credit & Surety Week 2026, laten zien hoe bedrijven omgaan met een periode die wordt gekenmerkt door aanhoudende economische onzekerheid, betalingsdruk en een verhoogd insolventierisico.

Zoals Silvia Ungaro, Senior Advisor op het gebied van B2B-betalingstrends bij Atradius en hoofdonderzoeker van het onderzoek, uitlegt: „De Payment Practices Barometer geeft ons een momentopname van de betalingsprestaties en helpt ons in kaart te brengen hoe economische druk zich door de economie verspreidt en zich vertaalt in betalingsrisico.”

Het onderzoek bestrijkt 35 markten in West-Europa, Centraal- en Oost-Europa, Azië, Noord-Amerika en Australië en brengt vier belangrijke indicatoren van betalingsrisico in kaart: betalingstermijnen, achterstallige facturen, de ouderdom van vorderingen en oninbare vorderingen. Samen bieden deze indicatoren een uniek beeld van hoe economische druk bedrijven beïnvloedt, zich door toeleveringsketens verspreidt en uiteindelijk uitmondt in kredietrisico. In combinatie met de verwachtingen van bedrijven voor de komende maanden biedt het onderzoek niet alleen inzicht in de huidige marktomstandigheden, maar ook in opkomende risico’s.

Waarom betalingsgedrag belangrijk is

Handelskrediet blijft een van de belangrijkste bronnen van bedrijfsfinanciering in de wereldeconomie. Volgens de PPB 2026 wordt gemiddeld 46% van de B2B-verkopen in de onderzochte markten op krediet verkocht.

Silvia Ungaro benadrukt de omvang van de rol die handelskrediet in de economie speelt: “Dit betekent dat leveranciers bijna één op de twee euro’s financieren die tussen bedrijven wordt verhandeld. Handelskrediet is daarom een essentiële bron van bedrijfsfinanciering, maar tevens een belangrijke bron van kredietrisico. Door handelskrediet te verlenen, verstrekt de leverancier in feite kortetermijnfinanciering aan de klant. Een aanzienlijk deel van de bedrijfsactiviteiten is afhankelijk van de bereidheid en het vermogen van leveranciers om kredietrisico te dragen. Dit leidt tot een aanzienlijke blootstelling voor bedrijven en verklaart mede waarom betalingstrends nauwlettend in de gaten moeten worden gehouden. Wanneer bijna de helft van de B2B-handel wordt ondersteund door leveranciersfinanciering, kunnen veranderingen in de snelheid en betrouwbaarheid van betalingen verschuivingen in de bedrijfslikiditeit aan het licht brengen nog voordat deze zichtbaar worden in traditionele insolventie-indicatoren”.

Achterstallige facturen en liquiditeitsdruk

Uit het onderzoek blijkt keer op keer dat een aanzienlijk deel van de facturen niet op tijd wordt betaald. Volgens de PPB 2026 was gemiddeld 24% van de facturen in de onderzochte markten achterstallig.

Een achterstallige factuur is niet per se een oninbare vordering. De meeste achterstallige facturen worden uiteindelijk geïnd, en een korte vertraging betekent niet automatisch dat een klant op het punt staat in gebreke te blijven. Het betekent echter wel dat de verwachte kasstroom niet op het verwachte moment is binnengekomen.

Zoals Silvia Ungaro opmerkt: „In feite is ongeveer één op de vier facturen de betalingstermijn gepasseerd. Het economische effect is duidelijk. Geld blijft vastzitten in vorderingen, de behoefte aan werkkapitaal neemt toe en cashflowprognoses worden minder betrouwbaar. Bedrijven moeten mogelijk een beroep doen op interne reserves of externe financiering om het tekort te overbruggen, met name wanneer de toegang tot financiering wordt beperkt door strengere financiële voorwaarden. Voor grotere, goed gekapitaliseerde bedrijven is deze druk wellicht beheersbaar. Voor kleinere leveranciers met beperkte toegang tot financiering en krappere marges kunnen herhaalde vertragingen ingrijpender zijn en grotere schade veroorzaken.”

De hamvraag is echter niet alleen of een factuur achterstallig is, maar wat er achter de vertraging schuilgaat. Gaat het om een op zichzelf staand geval of maakt het deel uit van een terugkerend patroon? Worden de betalingsachterstanden steeds langer? Zijn ze geconcentreerd in specifieke sectoren of klantengroepen? Vragen klanten om aangepaste betalingsvoorwaarden? En zijn de oorzaken operationeel, commercieel of financieel?

Door deze vragen te beantwoorden, kunnen bedrijven onderscheid maken tussen tijdelijke betalingsproblemen en de eerste tekenen van ernstigere financiële problemen. Hoewel achterstallige facturen niet noodzakelijkerwijs wijzen op toekomstige verliezen, kunnen de omvang en de ontwikkeling ervan een vroege waarschuwing zijn dat de liquiditeitspositie begint te verslechteren.

Wat zijn de oorzaken van betalingsachterstanden?

Een van de belangrijkste bevindingen van het onderzoek is dat niet alle betalingsachterstanden hetzelfde risiconiveau aangeven.

Zoals Silvia Ungaro aangeeft, zijn sommige vertragingen het gevolg van operationele of administratieve problemen, zoals fouten bij de verwerking van facturen, papierwerkproblemen of interne knelpunten bij de goedkeuring. Hoewel deze problemen de incasso kunnen vertragen en betalingsproblemen kunnen veroorzaken, duiden ze niet noodzakelijkerwijs erop dat een klant in financiële moeilijkheden verkeert.

Commerciële geschillen zijn een andere veelvoorkomende oorzaak van betalingsachterstanden. Meningsverschillen over prijzen, productkwaliteit, leveringen of contractuele verplichtingen kunnen de afwikkeling vertragen, maar zijn niet altijd een teken van verslechterende kredietkwaliteit.

„Cashflowproblemen bij klanten verdienen echter bijzondere aandacht. Hoewel ze niet automatisch betekenen dat een bedrijf in financiële moeilijkheden verkeert, kunnen ze wijzen op toenemende druk op de liquiditeit en financiële middelen. Volgens de bevindingen van de PPB behoren deze zorgen tot de redenen die bedrijven het vaakst noemen bij het verklaren van betalingsachterstanden”, merkt de hoofdonderzoeker achter de PPB op.

Het is belangrijk om het verschil te begrijpen. Een betalingsachterstand op zich geeft slechts een deel van het beeld weer. De onderliggende oorzaak bepaalt vaak of een vertraging duidt op tijdelijke operationele problemen of op een vroeg teken van bredere financiële problemen. Door verder te kijken dan de betaling zelf, kunnen bedrijven vaststellen waar de druk toeneemt en opkomende risico’s in hun toeleveringsketens nauwkeuriger inschatten.

Van betalingsachterstand tot oninbare vorderingen

De financiële gevolgen van betalingsdruk worden pas volledig zichtbaar wanneer vertragingen uitmonden in permanente verliezen, die rechtstreeks van invloed zijn op de winst, de kasstroom en de investeringscapaciteit. Uit de bevindingen blijkt dat bedrijven, afhankelijk van de markt, tussen 1,8% en 2,6% van hun vorderingen afschrijven.

Zoals Silvia Ungaro opmerkt: „Dit lijken misschien bescheiden cijfers, maar ze zijn aanzienlijk. Ze markeren het punt waarop een betalingsachterstand niet langer een kwestie van werkkapitaal is, maar een direct financieel verlies wordt. De resultaten wijzen op een verslechtering in de meeste regio’s, met Noord-Amerika als uitzondering.”

Oninbare vorderingen vormen de laatste fase van de betalingsrisicocyclus. Tegen de tijd dat een vordering wordt afgeschreven, zijn de waarschuwingssignalen vaak al enige tijd zichtbaar in de vorm van een toenemend aantal achterstallige facturen, langere betalingsachterstanden en toenemende druk op de liquiditeit van klanten.

Wanneer bedrijven hun vorderingen niet zoals verwacht in contanten kunnen omzetten, kunnen de gevolgen zich snel over de hele organisatie verspreiden. Uit het onderzoek blijkt dat deze effecten in alle regio’s opvallend consistent zijn. Verminderde liquiditeit, hogere financieringsbehoeften en toenemende druk op het werkkapitaal kunnen bedrijven dwingen om kredietfaciliteiten aan te spreken, meer te lenen of alternatieve financieringsbronnen te zoeken. Als gevolg hiervan kunnen investeringsplannen worden uitgesteld, uitbreidingen worden vertraagd en groeikansen worden gemist.

Verwachtingen van bedrijven ten aanzien van insolventies

Wat de toekomst betreft, heerst in alle onderzochte regio’s de overheersende opvatting dat het aantal faillissementen op een hoog niveau zal blijven of verder zal stijgen.

Silvia Ungaro zegt hierover: „Noord-Amerika is misschien wel het duidelijkste voorbeeld: een grote meerderheid van de bedrijven verwacht dat het aantal insolventies hoog zal blijven. In Azië is de meningsvorming gelijkmatiger verdeeld tussen degenen die verwachten dat het aantal insolventies zich zal stabiliseren en degenen die een verdere stijging voorzien. Het beeld is vergelijkbaar in Centraal- en Oost-Europa, hoewel de verwachtingen daar iets pessimistischer zijn. West-Europa lijkt stabieler, waarbij de meerderheid van mening is dat de huidige omstandigheden zullen aanhouden.”

Deze verwachtingen komen overeen met andere risico-indicatoren die in het onderzoek naar voren zijn gekomen. Bedrijven blijven hun bezorgdheid uiten over een tragere economische groei, aanhoudende inflatiedruk, zwakkere marges, stijgende behoeften aan werkkapitaal en geopolitieke onzekerheid. Al met al wijzen deze trends op een uitdagend ondernemingsklimaat op korte termijn.

Zoals zij stelt: „Bedrijven moeten het betalingsgedrag niet los zien van de bredere economische en financiële context. Dit is de centrale boodschap van de PPB. Waakzaamheid blijft daarom essentieel. Er lijken maar weinig bedrijven bereid te zijn om aan te nemen dat de insolventiecyclus is omgeslagen. Uit het onderzoek blijkt dat bedrijven zich voorbereiden om aanhoudende financiële druk het hoofd te bieden, in plaats van te rekenen op een snelle terugkeer naar gunstigere handelsomstandigheden.”

Het onderzoek van Atradius bevestigt een belangrijke les uit twee decennia van marktobservatie: betalingsgedrag blijft een van de vroegste en meest veelzeggende indicatoren van toenemende financiële problemen bij klanten. Hoewel er nog steeds belangrijke regionale verschillen bestaan, opereren bedrijven wereldwijd in een omgeving die wordt gekenmerkt door economische druk, verhoogd betalingsrisico en aanhoudende onzekerheid. De meest recente resultaten wijzen erop dat deze omstandigheden op korte termijn waarschijnlijk niet significant zullen verbeteren. Bedrijven die marktinformatie succesvol omzetten in praktische risicobeperkende maatregelen, zijn waarschijnlijk beter toegerust om door de veeleisende handelsomgeving van vandaag te navigeren.

Neem contact met ons op om te ontdekken hoe je jouw eigen kredietrisicostrategie kunt versterken, en zie hoe wij je kunnen helpen om voorop te blijven lopen.