AI stimuleert de wereldwijde groei, maar maskeert de kwetsbaarheden van de overheidsfinanciën

Houdt de wereldeconomie zich verrassend goed staande of glijdt ze af naar een schuldencrisis?

Bezoekers van de jaarvergaderingen van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Wereldbankgroep in Bangkok in 2026 zijn wellicht met beide indrukken naar huis gegaan. Het evenement kenmerkte zich door een mix van voorzichtig optimisme en groeiende bezorgdheid over de toestand van de mondiale overheidsfinanciën. 

Er was volop goed nieuws, zelfs nadat het IMF de wereldwijde groeiprognoses had bijgesteld van 3,7% naar 3,1%. Kunstmatige intelligentie (AI) leverde het leeuwendeel daarvan, waarbij economen AI nu zien als een structurele groeimotor in plaats van louter de nieuwste technologiecyclus. Andere redenen voor optimisme waren onder meer de versnelde integratie van de ASEAN-economieën en de sterke groei in India. De nieuwe voorzitter van de Federal Reserve (Fed), Kevin Warsh, zei tijdens de bijeenkomst: „Institutionele geloofwaardigheid is cruciaal“, een bemoedigende boodschap temidden van vragen over de onafhankelijkheid van de Fed.  

Daartegenover stonden zorgen over de sterk stijgende schuldenlast in grote economieën en de gevolgen daarvan voor de financieringskosten. Ondanks de aanhoudende oorlogen in Oekraïne en de Golfregio leken stijgende prijzen voor de deelnemers minder zorgwekkend dan de hoge schuldenlast en de aanhoudende overheidsuitgaven.

Hoewel AI de hoofdrol speelde, constateerden economen een groeiende kloof tussen winnaars en verliezers in het AI-ecosysteem. Veel deelnemers maakten zich ook zorgen over de toenemende afhankelijkheid van de wereld van een steeds beperktere reeks economische drijfveren.  

AI luidt een tijdperk van nerveuze groei in 

De spectaculaire groei van AI was een centraal thema van de bijeenkomst. Volgens het IMF compenseren forse investeringen in AI-technologie en -infrastructuur de energieschokken als gevolg van de oorlog tussen de VS en Iran. Die investeringen zullen helpen om de reële bbp-groei op te drijven tot 3,1% in 2026 en 3,4% in 2027. 

Fed-voorzitter Warsh benadrukte de afhankelijkheid van de wereldeconomie van AI. Aan de vraagzijde wordt de groei aangedreven door enorme investeringen in AI-infrastructuur, zei hij. Aan de aanbodzijde zal het gebruik van AI de welvaart verhogen door de productiviteit te stimuleren.    

Maar het IMF merkte ook op dat slechts 32 landen goed zijn voor 95% van de wereldwijde groei, wat de groeiende kloof tussen de „AI-rijken“ en de „AI-armen“ benadrukt. De economische activiteit concentreert zich steeds meer in landen die belangrijke AI-platforms ontwikkelen of hardware leveren. De VS en China zijn de voor de hand liggende winnaars, maar ook een aantal ASEAN-economieën die een sleutelrol spelen in de AI-toeleveringsketen profiteren hiervan: Thailand, Singapore, Maleisië en Vietnam. 

Te veel eieren in de AI-mand? 

Het succes van AI als motor voor economische groei werd door de deelnemers toegejuicht, maar niet zonder voorbehoud. Als de groei zich steeds meer concentreert in landen en sectoren met sterke banden met het AI-ecosysteem, wat gebeurt er dan als het momentum stagneert? 

Leiders van het IMF gaven toe dat de wereldeconomie weliswaar veerkrachtig was gebleken, maar dat die veerkracht zijn grenzen had. Naast de oorlog in het Midden-Oosten en de gevolgen van een super-El Niño noemde het IMF de bezorgdheid over de waardering en winstgevendheid van AI als een neerwaarts risico voor de groei. 

Veel economen sloten zich bij die bezorgdheid aan. Als AI overgewaardeerd is, moet de wereld op haar hoede zijn voor een te grote afhankelijkheid van AI-gerelateerde investeringen, productiviteit en handel. Als de AI-revolutie hapert, wat zou dat dan betekenen voor de wereldeconomie? 

 „De algemene toon van de conferenties was optimistisch, soms zelfs optimistisch-enthousiast, vooral vanwege de spectaculaire ontwikkelingen op het gebied van AI”, zegt John Lorié, hoofdeconoom bij Atradius, die het evenement bijwoonde.  

“Maar er bestond de vrees dat de handelsgroei, die relatief sterk blijft, een smalle basis heeft en te sterk afhankelijk is van de handel in AI-gerelateerde goederen tussen een klein aantal landen. In de ASEAN-regio bijvoorbeeld is een groot deel van de groei geconcentreerd in landen die AI-gerelateerde tussenproducten uit China importeren, er waarde aan toevoegen en ze vervolgens exporteren, voornamelijk naar de VS.” 

Fiscale en financiële kwetsbaarheid 

Hoewel de positieve sfeer tijdens de bijeenkomst reëel was, schuilde erachter het gevoel dat het succes van AI een onzekerder economisch en fiscaal vooruitzicht maskeerde. De overheidsschuld wordt een groot risico, zo klonk het tijdens de conferentie. De precaire begrotingssituatie van landen als de VS, Frankrijk en China was een terugkerend thema.  

Naarmate overheden meer lenen, wordt geld duurder of minder toegankelijk voor het bedrijfsleven. Uiteindelijk wordt de schuld onhoudbaar. De VS en Frankrijk vormen contrasterende voorbeelden. Beide landen hebben een hoge schuldenlast, kampen met forse begrotingstekorten en betalen daarvoor de prijs in de vorm van hoge rentekosten. Maar Frankrijk lijkt beter voorbereid om begrotingsaanpassingen door te voeren om de schuld onder controle te krijgen dan zijn trans-Atlantische tegenhanger. 

„Tijdens de bijeenkomsten klonk door dat begrotingsaanpassingen in de VS de komende twee jaar onwaarschijnlijk zijn, ongeacht welke partij na de tussentijdse verkiezingen de meerderheid in het Congres heeft”, zegt Lorié. „De belastingen moeten omhoog, maar daar is in Washington geen enkele politieke wil voor, ook al is de huidige situatie overduidelijk onhoudbaar. Daarentegen lijkt er in Frankrijk een groeiend politiek besef te zijn dat er actie moet worden ondernomen.”  

Fed-voorzitter Warsh vertelde het publiek dat de periode van stagnatie en lage groei voorbij was, evenals het tijdperk van lage rentetarieven. Veel economen zijn van mening dat het probleem van lage groei is vervangen door een probleem van hoge schulden en hoge financieringskosten. Naarmate de economische activiteit toeneemt, moeten bedrijven kansen grijpen en zich tegelijkertijd aanpassen aan een nieuwe realiteit van hogere kapitaalkosten.  

De grote Aziatische economieën slaan uiteenlopende wegen in 

In lijn met de tegenstrijdige gevoelens tijdens de conferentie was er zowel goed als slecht nieuws uit de dominante economieën van Azië.  

De sterke economische prestaties van India maken het land tot de uitzondering op de regel in Azië, met een groei van 7% ondanks minimale deelname aan AI-toeleveringsketens. Tijdens de conferentie werd opgemerkt dat India dankzij zijn overvloed aan geschoolde arbeidskrachten in een goede positie verkeert om zijn sectoren voor voedselverwerking, productie en zakelijke dienstverlening verder te ontwikkelen.  

Maar terwijl India een gesloten economie is, is China een motor van wereldwijde groei. Het naar beneden bijgestelde structurele groeitraject van China vormt een probleem voor de wereld. 

Het Chinese bbp groeide tussen juli en september met 4,5% op jaarbasis, waardoor het land op koers ligt om de doelstelling van de regering voor 2026 te halen. Niettemin gaat het land een uitdagende periode tegemoet, aangezien de zwakke binnenlandse vraag en een aanhoudende vastgoedcrisis op de economie druk uitoefenen. Sommigen op de conferenties vreesden dat het aandeel van niet-renderende leningen in de vastgoedsector zou kunnen stijgen tot ongeveer 30%, met mogelijk ernstige gevolgen voor banken en beleggers. 

Het Chinese bbp wordt ondersteund door bloeiende export, die verder reikt dan AI-gerelateerde productie en ook auto’s, elektrische voertuigen, zonnepanelen en geneesmiddelen omvat. Maar handelsbeperkingen zullen het komende jaar hun tol gaan eisen. De VS sluiten hun markten nu al af voor Chinese goederen en de EU beperkt de invoer in belangrijke sectoren. Tegen deze achtergrond werd tijdens de conferentie de vraag gesteld of de Chinese exportmotor de zwakke binnenlandse vraag kan blijven compenseren. 

Risico’s en kansen afwegen 

Hoe moeten bedrijven deze reeks gemengde signalen interpreteren? De voor de hand liggende conclusie is dat stijgende financieringskosten de marges ondermijnen, ook al biedt de groei nieuwe kansen. Op termijn zou een omgeving met hogere rentetarieven het betalingsgedrag van klanten kunnen beïnvloeden en mogelijk leiden tot hogere insolventiecijfers. Warsh en anderen bevestigden dat beleidsmakers hogere financieringskosten als de nieuwe norm beschouwen. De omgeving met nul- of bijna-nulrente van vóór 2022 is definitief voorbij. 

Deelnemers in Bangkok constateerden een wereld in transitie, waarin de groei zich herstelt van de dieptepunten na de pandemie en de kwetsbaarheid van de overheidsfinanciën de belangrijkste macro-economische zorg wordt. Met dat in het achterhoofd moeten bedrijven de financieringsvoorwaarden net zo nauwlettend in de gaten houden als de groeiprognoses. Het tijdperk van stagnatie is voorbij, maar groei heeft een prijs.  

Neem contact met ons op om te ontdekken hoe jij jouw eigen kredietrisicostrategie kunt versterken, en ontdek hoe wij je kunnen helpen om voorop te blijven lopen.