Moneyball: de economische kant van het mooie spel

Fans hopen dat het WK 2026 een waar voetbalfeest wordt. De organisatoren zien hierin een kans om ongekende inkomsten te genereren. Als de voorspellingen kloppen, zou het toernooi van deze zomer wel eens het meest lucratieve sportevenement kunnen worden dat de wereld ooit heeft gezien.

Dat komt deels door de enorme omvang van het evenement. Het uitgebreide toernooi telt 48 teams, tegenover 32 voorheen, die 104 wedstrijden spelen in drie gastlanden: de VS, Mexico en Canada. Voor de FIFA, de organisatie die het WK organiseert, betekent dit meer onderhandelingen over uitzendrechten, meer tickets om te verkopen en meer sponsormogelijkheden om te gelde te maken.

De resultaten zullen indrukwekkend zijn. In haar meest recente financiële rapport zei de FIFA dat ze verwacht 13 miljard dollar te verdienen in de vierjarige cyclus voorafgaand aan dit WK, waarvan ongeveer 9 miljard dollar dit jaar. Ter vergelijking: de Olympische Spelen in Parijs genereerden in 2024 5,2 miljard dollar.

Wat er ook op het veld gebeurt, dit is een wedstrijd die de FIFA zeker lijkt te winnen, zonder verlenging of strafschoppen. Er zullen ook andere gevolgen zijn. De wereld van het voetbal en de economie zijn op tal van manieren met elkaar verweven. In dit artikel gaan we dieper in op het raakvlak tussen geld, economische groei en het mooie spel.

Economische ontwikkeling en WK-kwalificatie

Volgens prognoses van het IMF zijn de deelnemende landen goed voor ongeveer tweederde van het mondiale bbp. De VS staat bovenaan de lijst, met een aandeel van 26,2% van het totaal. Kaapverdië (491.000 inwoners) draagt slechts 0,003% bij.

Er is een duidelijk verband tussen economische ontwikkeling en WK-kwalificatie. Van de meer dan 200 nationale teams die in 2023 aan de kwalificatie deelnamen, bereikten slechts 48 de finale. Ongeveer twee derde daarvan zijn economieën met een hoog of hoger middeninkomen, terwijl ongeveer een derde bestaat uit landen met een lager middeninkomen. Slechts een handvol valt in de categorie van minst ontwikkelde landen van de Verenigde Naties.

Vanuit het perspectief van het landenrisico voegt dit beeld nog een extra dimensie toe. Volgens onze beoordeling vallen 24 deelnemende landen in de categorie met een laag risico, 11 in de categorie met een gemiddeld risico en 13 in de categorie met een hoog risico. Dit suggereert dat, hoewel sterkere economische fundamenten de kwalificatie ondersteunen, verhoogde risicoprofielen geen belemmering vormen om op het wereldtoneel te concurreren.

De voetbalmacht van middelgrote economieën

Het is bekend dat er voor een voetbalwedstrijd alleen een bal en truien als doelpalen nodig zijn, maar het opbouwen van competitieve nationale systemen hangt af van langetermijninvesteringen in infrastructuur, coaching en talentontwikkeling. Financiële middelen garanderen geen succes, maar leggen wel de basis ervoor.

Volgens de ELO-ranglijst zijn de vijf beste voetballanden in de aanloop naar het WK, in volgorde, Spanje, Argentinië, Frankrijk, Engeland en Brazilië. Het eerste team op de lijst dat buiten de voetbalbolwerken van Europa en Zuid-Amerika valt, is Japan op plaats 13.

Met andere woorden, de topvoetballanden zijn ontwikkelde of opkomende economieën van behoorlijke omvang, wat suggereert dat succes voortkomt uit een evenwicht tussen voetbalcultuur, investeringen in infrastructuur en geluk. Wat het nominale bbp betreft, staat Spanje op de 14e plaats in de wereldranglijst, Argentinië op de 24e, Frankrijk op de zevende, het Verenigd Koninkrijk (waarvan Engeland slechts een deel is, zij het het grootste) op de vijfde en Brazilië op de tiende.

Om dat om te draaien: de VS staat bovenaan de lijst voor nominaal bbp, maar staat op de 41e plaats in de ELO-voetbalranglijst. China, tweede in termen van bbp, slaagde er niet in zich te kwalificeren voor het WK. Duitsland is het land dat economische en voetbalprestaties misschien wel het meest consistent combineert, met de op twee na grootste economie ter wereld en momenteel het op tien na beste voetbalteam.

Winnen in de balans

Hoog scoren is één ding, het WK winnen iets heel anders. Als we naar de winnaars kijken, vallen een paar dingen op. Slechts acht verschillende landen hebben de trofee mee naar huis genomen, en zes daarvan hebben hem meer dan eens gewonnen. Brazilië heeft het record voor WK-overwinningen met vijf, gevolgd door Duitsland en Italië met elk vier. Argentinië heeft drie keer gewonnen, Uruguay twee keer en Engeland en Spanje één keer.

Ook hier is de boodschap dat je geen topeconomie hoeft te zijn om het WK te winnen, maar dat je ook niet onderaan de lijst van het BBP mag staan. Er is een gulden middenweg tussen economische macht en voetbalpassie en -bekwaamheid.

Hoe vind je de juiste balans? Dat is de code die iedereen wil kraken. Engeland is een interessant voorbeeld. Het is (momenteel) de op één na grootste economie onder de voormalige WK-winnaars, maar heeft slechts één overwinning op zijn naam staan, en die dateert van 60 jaar geleden. De Engelse Premier League is de rijkste voetbalcompetitie ter wereld, met wedstrijden die wereldwijd worden uitgezonden. Zullen economische factoren, in combinatie met een gepassioneerde voetbalcultuur, het land eindelijk zijn tweede WK-titel opleveren? Engeland behoort samen met Spanje en Frankrijk tot de topfavorieten voor het toernooi van dit jaar.

Voetbal en groei

Landen strijden vaak om het recht om het WK te organiseren, in de hoop dat voetbal de lokale en nationale economieën naar een hoger niveau kan tillen. Helaas is het niet zo eenvoudig.

Eerst het goede nieuws. Cijfers van de FIFA en de Wereldhandelsorganisatie (WTO) suggereren dat het toernooi van 2026 wereldwijd tot 40,9 miljard dollar aan het bbp zou kunnen bijdragen en de basis zou kunnen leggen voor bijna 824.000 fulltime-equivalente (FTE) banen. Volgens optimistische prognoses zou de impact op de Amerikaanse economie ongeveer 0,1% van het bbp kunnen bedragen.

Dan zijn er nog voordelen op langere termijn of meer immateriële voordelen. Het organiseren van een WK is prestigieus. Het kan de gezondheid en het geluk van naties een impuls geven door deelname aan sport te stimuleren. Na toernooien kan nieuwe infrastructuur worden hergebruikt ten behoeve van lokale gemeenschappen, wat economische voordelen oplevert – hoewel dat deze keer minder het geval is omdat er zeer weinig nieuwe infrastructuur nodig was.

Maar zoals het oude voetbalcliché luidt: dit is een wedstrijd met twee helften. De laatste keer dat de VS het toernooi organiseerde, in 1994, berekenden onderzoekers dat de gaststeden een cumulatief economisch verlies van maar liefst 9,3 miljard dollar leden. Er is een groeiende bezorgdheid dat de gaststeden van dit jaar een soortgelijk lot zullen ondergaan, temidden van berichten dat hotels hun kamerprijzen drastisch verlagen omdat de verhoopte vraag uitblijft. Hoge vliegtarieven en ticketprijzen worden verantwoordelijk gehouden voor het tekort.

Er spelen enkele unieke omstandigheden mee. Economieën worden ondermijnd door handelstarieven en conflicten in het Midden-Oosten, en mensen hebben minder besteedbaar inkomen. Maar het grotere plaatje is niet verrassend. Uit onderzoek van de Universiteit van Toronto blijkt dat 12 van de laatste 14 wereldkampioenschappen voetbal economische verliezen hebben opgeleverd voor de gaststeden. De kosten voor het organiseren van het toernooi wegen vaak zwaarder dan de opleving van het toerisme, de horeca en het lokale prestige.

Spelen om te winnen

Er is echter nog een andere manier waarop economieën aanzienlijke voordelen kunnen halen uit het WK, en dat is door het te winnen. Uit een studie van de Universiteit van Surrey in het Verenigd Koninkrijk blijkt dat het winnen van het toernooi het bbp in de twee kwartalen na de overwinning met maximaal 0,25 procentpunt kan doen stijgen. Deze stijging wordt voornamelijk gedreven door een toename van de export, wat suggereert dat een WK-overwinning een halo-effect creëert rond de goederen en diensten van het winnende land.

Zelfs deelname aan een WK kan de economische groei in aanverwante sectoren stimuleren, hoewel dit een tweesnijdend zwaard kan zijn. Horecabedrijven profiteren hier waarschijnlijk het meest van, aangezien fans massaal naar cafés en clubs trekken om wedstrijden te kijken. Fysieke winkels kunnen te maken krijgen met minder bezoekers, omdat consumenten liever wedstrijden kijken dan winkelen.

Naast het WK blijkt voetbal ook aanzienlijke economische voordelen te hebben voor lokale gemeenschappen en nationale economieën. In het seizoen 2023/24 genereerden de Engelse Premier League en haar teams 9,8 miljard GBP (11,3 miljard EUR) aan bruto toegevoegde waarde (GVA) en ondersteunden ze 100.000 fulltime-equivalente banen. Volgens de Duitse voetbalbond DFL wordt voor elke 100 euro die door clubs wordt gegenereerd, 203 euro aan extra waarde gecreëerd in niet-voetbalsectoren.

Ontbrekende reuzen

Ondanks de verbanden tussen voetbal en economie hebben twee van 's werelds nieuwe economische grootmachten – China en India – de finale niet eens gehaald. De VS, 's werelds grootste economie, maakt weinig kans om te winnen. Dit zijn BBP-giganten, maar geen traditionele centra van het spel. Voorlopig ontbreekt het hen aan het complete kader voor succes.

Verschillende Aziatische en Afrikaanse teams worden beschouwd als van wereldklasse en zouden voor een verrassing kunnen zorgen. Maar de trofee zal hoogstwaarschijnlijk opnieuw worden gewonnen door een land uit Europa of Zuid-Amerika. Deze landen hebben een lange voetbaltraditie en een geschiedenis van investeringen in de sport. Natuurlijk kan geld niet garanderen dat je spits in de 90e minuut de winnende goal maakt, maar 20 jaar topcoaching, goede velden en geavanceerde uitrusting kunnen de kansen zeker in zijn voordeel doen doorslaan.

Tijdens het toernooi verkennen we op LinkedIn het verband tussen voetbal en economie, met wekelijkse posts voorafgaand aan de wedstrijden waarin we economisch en sectoraal inzicht geven in twee van de deelnemende landen. Volg ons hier.