Bedrijven zouden wel eens de prijs kunnen betalen voor sterke stijgingen van de obligatierente

Eind september schoot het rendement op een 10-jarige Amerikaanse staatsobligatie omhoog tot boven de 5,25%, het hoogste niveau sinds 2002, terwijl het rendement op 30-jarige obligaties steeg tot een niveau dat voor het laatst in 2004 werd waargenomen.

De obligatierentes stijgen in de VS en wereldwijd als gevolg van de hoge overheidsleningen en de hoge overheidsschuld, de stijgende inflatie en geopolitieke spanningen. In het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk zijn de rentes op 10-jarige obligaties onlangs gestegen tot niveaus die sinds de tijd van de Grote Financiële Crisis niet meer zijn voorgekomen. 

Obligatierendementen zijn van belang. Wanneer ze stijgen, wordt de financiële situatie voor overheden, bedrijven en consumenten krapper. Staatsobligaties vormen een maatstaf voor de prijs van geld in de economie, en wanneer de rendementen stijgen, wordt lenen voor iedereen duurder. 

In een tijd van grote economische volatiliteit moeten bedrijven begrijpen waarom de obligatierente zo sterk stijgt, wat dit betekent voor hun financiën en wat er vervolgens zou kunnen gebeuren.

Staatsobligaties: een niet zo veilige haven?

Staatsobligaties worden van oudsher beschouwd als de veilige haven van de markt, omdat overheden doorgaans niet failliet gaan of hun schulden niet nakomen. Langlopende staatsobligaties uit de VS en grotere Europese economieën worden doorgaans gewaardeerd als betrouwbare, risicovrije hedges in diverse beleggingsportefeuilles. 

Maar recente gebeurtenissen hebben beleggers aan het twijfelen gebracht en hun voorzichtigheid komt tot uiting in stijgende rendementen, een teken van zowel een afnemende vraag als toegenomen economische volatiliteit. Beleggers eisen een hogere vergoeding voor wat zij zien als het toenemende risico van het lenen van geld aan overheden.   

Voor alle duidelijkheid: stijgende rendementen zijn niet altijd het gevolg van economische krimp. Ook groei kan leiden tot stijgende obligatierendementen, doordat dit inflatoire druk creëert en de kans op renteverhogingen vergroot. Dat zou hier tot op zekere hoogte het geval kunnen zijn. Europese economieën blijken verrassend veerkrachtig in moeilijke omstandigheden en berichten uit de VS wijzen op een sterke toename van de bedrijvigheid.

Maar een duidelijkere factor is de schok in de energieprijzen als gevolg van de oorlog tussen de VS en Iran. De prijs van een vat Brent-ruwe olie bereikte in september opnieuw 108 USD, nadat president Trump een Iraans voorstel om de Straat van Hormuz weer open te stellen had afgewezen. De druk op de olieprijzen heeft een domino-effect op economieën doordat de kosten van transport, voedsel en andere goederen stijgen. Beleggers eisen hogere obligatierendementen ter compensatie van de inflatie, aangezien stijgende prijzen de waarde van vaste activa uithollen.

“De obligatiemarkten begonnen het jaar met de verwachting dat de rente zou worden verlaagd. In plaats daarvan worden ze nu geconfronteerd met het vooruitzicht dat de rente langer op een hoger niveau blijft”, zegt Dana Bodnar, senior econoom bij Atradius. “Die verschuiving in de verwachtingen, in combinatie met aanhoudende inflatie en toenemende zorgen over de overheidsfinanciën in de VS, heeft ertoe bijgedragen dat de obligatierentes sterk zijn gestegen.”

De prijs betalen

Beleggers aan beide zijden van de Atlantische Oceaan worstelen ook met zorgen over de groeiende overheidstekorten. De Amerikaanse staatsschuld bereikte in augustus voor het eerst 40 biljoen dollar, opgeblazen door een buitenlandse oorlog zonder duidelijk einde in zicht. Grote toezeggingen voor defensie- en infrastructuuruitgaven hebben de Duitse staatsschuld in 2025 met 144 miljard euro doen stijgen. De Franse staatsschuld zal dit jaar naar verwachting het hoogste niveau in bijna 50 jaar bereiken.

Overheden lenen geld om begrotingstekorten aan te vullen, waardoor het aanbod van obligaties op de markt toeneemt en de prijzen dalen. Naarmate de prijzen dalen, stijgen de rendementen. 

Op dit moment lijkt het wel een perfecte storm voor de obligatierentes. Onzekerheid over inflatie en rentetarieven, hoge overheidsleningen en geopolitieke spanningen werken allemaal in de richting van een stijging van de looptijdpremie op 10- en 30-jarige obligaties, aangezien beleggers een hogere vergoeding eisen voor het aanhouden van schuldpapier met een langere looptijd.

Kredietkosten treffen bedrijven

Maar de gevolgen van stijgende rendementen zijn niet alleen een zorg voor beleggers. De rendementen op staatsobligaties zijn ook van belang voor bedrijven, omdat ze een basisrentevoet vormen voor de economie als geheel. Wanneer de kosten van overheidsleningen stijgen, volgen de kosten van leningen voor consumenten en bedrijven doorgaans.

„Hogere obligatierentes werken door in de economie doordat ze de financieringskosten op bredere schaal opdrijven“, zegt Theo Smid, senior econoom bij Atradius. “Leningen aan de overheid worden als laagrisico beschouwd. Leningen aan bedrijven zijn risicovoller, dus bedrijven betalen doorgaans een premie bovenop de financieringskosten van de overheid. Wanneer de rendementen op staatsobligaties stijgen, stijgen de financieringskosten voor consumenten en bedrijven doorgaans ook, hoewel de doorwerking niet altijd onmiddellijk of volledig is.”

Wanneer lenen duurder wordt, kunnen bedrijven investeringen in nieuwe apparatuur, bedrijfsruimten of personeel uitstellen of annuleren. Consumenten die te maken krijgen met hogere hypotheek-, creditcard- of leningaflossingen, zullen minder snel grote aankopen doen, wat de druk op consumentgerichte sectoren vergroot. Ten slotte hebben overheden die meer moeten betalen om hun schulden af te lossen, minder geld te besteden aan infrastructuurprojecten, openbare diensten of belastingverlagingen om de economische groei te stimuleren. 

„Veel bedrijven zijn afhankelijk van leningen om investeringen te financieren, en hogere rentekosten kunnen de winstmarges in diverse industrieën en sectoren onder druk zetten“, zegt Smid. „Lagere consumentenuitgaven hebben doorgaans eerst gevolgen voor detailhandelaren, voordat de effecten doorsijpelen naar groothandelaren, logistieke dienstverleners en fabrikanten. Wanneer overheden hun uitgaven beperken om begrotingstekorten of hogere kosten voor schuldaflossing in toom te houden, kunnen infrastructuur- en bouwbedrijven hierdoor worden getroffen, evenals hun toeleveringsketens.”

Stijgende obligatierentes kunnen ook een vicieuze cirkel veroorzaken, aangezien hogere financieringskosten voor de overheid en groeiende tekorten leiden tot meer leningen, waardoor de obligatierentes nog verder stijgen. Dit is niet onvermijdelijk als overheden reageren met belastingverhogingen of bezuinigingen, maar deze maatregelen brengen hun eigen politieke en economische valkuilen met zich mee.

Hoe gaat het verder met de obligatierentes?

Als de rendementen op staatsobligaties stijgen vanwege economische en geopolitieke onzekerheid, zouden ze bij een terugkeer naar stabielere omstandigheden weer moeten gaan dalen.

Helaas lijkt stabiliteit nog ver weg. Het feit dat president Trump de recente toenaderingspogingen van Iran heeft afgewezen, suggereert dat Washington niet bereid is om koste wat kost compromissen te sluiten, ondanks de aanstaande tussentijdse verkiezingen en de impopulariteit van de oorlog bij Amerikaanse kiezers. Het lijkt steeds waarschijnlijker dat de Straat van Hormuz tot ver in 2027 gesloten zal blijven.

Aangezien het conflict opwaartse druk uitoefent op de inflatie, prijzen de markten in toenemende mate een verdere monetaire verkrapping in door de Amerikaanse Federal Reserve, de Europese Centrale Bank en de Bank of England. 

Zolang deze trends niet worden gekeerd, zullen de obligatierentes waarschijnlijk hoog blijven. Overheden lenen op grote schaal, terwijl de vraag naar kapitaal ook wordt gestimuleerd door de wereldwijde investeringsboom in kunstmatige intelligentie (AI). De daaruit voortvloeiende concurrentie om beleggersgeld draagt ertoe bij dat de langetermijnrente hoog blijft. 

Bedrijven zullen op korte termijn waarschijnlijk te maken krijgen met strengere kredietvoorwaarden en stijgende rentetarieven. Tegelijkertijd wordt echter verwacht dat het algemene financieringsklimaat stabieler en voorspelbaarder zal zijn dan tijdens de vorige cyclus van monetaire verkrapping van 2022 tot 2023.

Toch moeten bedrijven zich voorbereiden op de mogelijkheid van uitblijvende of vertraagde betalingen en zelfs faillissementen. Als ze dat nog niet doen, moeten ze kopers in de gaten houden op tekenen van financiële problemen, aangezien hogere obligatierentes doorwerken in de rentekosten en druk uitoefenen op de winstmarges.

De rente op 10-jarige Amerikaanse staatsobligaties of Duitse Bunds lijkt misschien ver verwijderd van de reële economie, maar deze stijgende cijfers zijn een knipperend rood waarschuwingslicht voor de financieringskosten van bedrijven. Aanhoudende inflatie, omvangrijke overheidsleningen en toegenomen onzekerheid houden de opwaartse druk op de langetermijnrente in stand, en de vooruitzichten voor de korte termijn wijzen op weinig verlichting.

Neem contact met ons op om te ontdekken hoe je jouw eigen kredietrisicostrategie kunt versterken, en bekijk hoe wij jou kunnen helpen om voorop te blijven lopen.