Washingtons acties hervormen wereldwijd het risicolandschap

De start van 2026 markeert een cruciaal moment voor de wereldeconomie: de Verenigde Staten hebben direct ingegrepen in Venezuela, president Maduro afgezet en hem overgedragen aan Amerikaanse autoriteiten. De actie werd door Washington gepresenteerd als een wetshandhavingsoperatie, maar heeft wereldwijd het debat aangewakkerd over soevereiniteit en de stabiliteit van de mondiale markten. Deze ontwikkeling brengt extra onzekerheid met zich mee voor energiestromen, handelsdynamiek en investeringsstrategieën in onderling verbonden economieën.

De interventie verzwakt de toch al fragiele politieke situatie in Venezuela, waar structurele zwakheden de economische stabiliteit al jaren ondermijnen. Dana Bodnar, senior econoom bij Atradius die de ontwikkelingen in het Caribisch gebied analyseert: “Het politieke risico in Venezuela was al zeer hoog, gekenmerkt door hyperinflatie, valutadepreciatie, voedsel- en deviezentekorten en feitelijk soevereine wanbetaling. De Amerikaanse blokkade van leveringen ondermijnt direct de beperkte olie-inkomsten die de overheid had om deviezen te genereren. Als deze blokkade aanhoudt, zal het vermogen van de overheid om importen te betalen en sociale voorzieningen in stand te houden verder afnemen. Dit zou ook leiden tot het tijdelijk ontslaan van tienduizenden werknemers bij de staatsoliemaatschappij, tevens de grootste nationale werkgever. Alles bij elkaar opgeteld vergroot dit het toch al hoge risico op sociale onrust, politieke instabiliteit en economische crisis.” Deze analyse benadrukt hoe de interventie de systemische kwetsbaarheden vergroot, waardoor het land verder wegzakt in onzekerheid en de kans op langdurige verstoring van economie en maatschappij toeneemt.
 

Hoewel Venezuela naar schatting ’s werelds grootste reserves aan ruwe olie heeft – 304 miljard vaten ten opzichte van 267 miljard in Saoedi-Arabië – blijft de daadwerkelijke productie ver achter bij andere olieproducenten. De Venezolaanse productie is gedaald tot ongeveer 1 miljoen vaten per dag, minder dan 1% van de wereldproductie. Met zo’n klein aandeel in de mondiale productie is de impact van verstoringen in de Venezolaanse productie op de wereldolieprijzen beperkt. Trump heeft aangegeven dat hij Amerikaanse oliemultinationals wil terugbrengen naar het land. De obstakels zijn echter aanzienlijk. Bodnar: “Er moet aan verschillende voorwaarden worden voldaan voordat verzekeringen voor olieactiviteiten in Venezuela aanzienlijk kunnen worden uitgebreid. Sancties zouden substantieel moeten worden versoepeld, en zelfs dan zijn duidelijke juridische kaders en meer politieke stabiliteit essentieel om het risico tot een acceptabel niveau terug te brengen.”

Groenland: soevereiniteitsconflicten bedreigen trans-Atlantische stabiliteit

Nauwelijks bekomen van de schok van Venezuela, is de aandacht alweer verschoven naar Groenland als een nieuw strategisch brandpunt. Het eiland, waar ongeveer 57.000 mensen wonen, voornamelijk Inuit, maakt deel uit van Denemarken. Door de Zelfbestuurswet van 2009 kreeg Groenland autonomie over binnenlandse aangelegenheden, terwijl Kopenhagen verantwoordelijk bleef voor buitenlandse zaken, defensie en veiligheid. De banden tussen Groenland en de Verenigde Staten gaan terug tot het Defensieakkoord van 1951, dat Amerikaanse militaire aanwezigheid op het eiland toestaat, met als bekendste locatie de Thule Air Base, een belangrijke basis voor raketwaarschuwingssystemen en ruimtebewaking. Nu heeft Washington het debat nieuw leven ingeblazen door een verandering in de soevereiniteit van het eiland te suggereren, hetzij door overname of door een hergedefinieerde status onder Amerikaans gezag, onder verwijzing naar nationale veiligheid en toegang tot kritieke mineralen. Het voorstel is krachtig afgewezen door zowel de Groenlandse overheid als Denemarken, die waarschuwen dat iedere eenzijdige stap in strijd zou zijn met het internationaal recht.

Het hernieuwde debat over de soevereiniteit van Groenland voegt een extra laag complexiteit toe aan de trans-Atlantische betrekkingen en de mondiale risicomarkten. Hoewel de autonomie van het eiland binnen Denemarken en de defensierelatie met de VS lange tijd stabiel zijn geweest, zorgen de huidige ontwikkelingen voor onrust en onzekerheid. Theo Smid, senior econoom bij Atradius, met onder meer West-Europa als aandachtsgebied, geeft aan: “De Amerikaanse president Trump heeft herhaaldelijk gesuggereerd dat Groenland een Amerikaans territorium moet worden, en hij bracht het idee opnieuw naar voren in 2026. Momenteel exploiteert Washington al de enige militaire basis op Groenland, en lokale autoriteiten hebben de afgelopen jaren blijk gegeven van openheid om die aanwezigheid uit te breiden of zelfs een nieuwe basis te huisvesten. Wat zij echter niet kunnen accepteren, is dat Groenland deel uitmaakt van de VS. Elke poging om Groenland met geweld in te nemen zou ernstige gevolgen hebben voor de trans-Atlantische banden op het gebied van defensie en veiligheid. Zo'n scenario zou waarschijnlijk veel grotere gevolgen hebben voor de handel met krediet- en politieke risicomarkten dan de Amerikaanse inval in Venezuela.”

Taiwan: blokkaderisico werpt schaduw over mondiale toeleveringsketens

De Amerikaanse aanpak in Venezuela en Groenland ondermijnt de soevereiniteitsnormen en wakkert de geopolitieke spanningen van 2026 verder aan. Een ander belangrijk brandpunt is Taiwan. Het conflict met het vasteland van China gaat terug tot 1949, toen zowel Peking als Taipei beweerden het gehele China te besturen. Vandaag de dag bestuurt Taiwan zichzelf, maar het geniet nauwelijks internationale erkenning; slechts twaalf landen onderhouden formele diplomatieke betrekkingen met de eilandstaat. China beschouwt Taiwan als een afvallige provincie en heeft het gebruik van geweld niet uitgesloten. De VS hanteren een strategie van strategische ambiguïteit: ze beëindigden de officiële diplomatieke banden in 1979, maar leveren onder de Taiwan Relations Act defensieve middelen. Wapenleveranties en veiligheidscoöperatie gaan door, terwijl China regelmatig militaire oefeningen uitvoert, waaronder blokkade-achtige manoeuvres. Economisch gezien is de geavanceerde halfgeleiderproductie van Taiwan cruciaal voor Amerikaanse belangen en mondiale toeleveringsketens. Momenteel wordt ongeveer 90% van de hoogwaardige chips in Taiwan geproduceerd, die zeer gewild zijn vanwege de aanhoudende AI-boom.  

Bert Burger, senior econoom bij Atradius met als aandachtsgebied onder meer China en Taiwan, merkt op: “De recente acties en uitspraken van de VS hebben de spanningen rond Taiwan vergroot. De interventie in Venezuela kan worden gezien als een precedent dat de drempel voor andere grootmachten verlaagt om agressieve maatregelen te nemen. Het inzetten van militaire en economische druk om vermeende legitieme belangen na te streven, is nu minder taboe dan voorheen. China heeft de Amerikaanse operatie in Venezuela weliswaar krachtig veroordeeld als een schending van het internationaal recht, maar ziet de kwestie Taiwan als een interne aangelegenheid. Een escalatie van de situatie rond Taiwan zal op korte termijn waarschijnlijk niet leiden tot een grootschalige militaire operatie, maar het is zeker mogelijk dat China een langdurige blokkade van het eiland zal instellen – een maatregel die al herhaaldelijk voor korte periodes is geoefend – met als doel Taiwan tot annexatie te dwingen. De zorgen over zo'n scenario zullen waarschijnlijk toenemen aangezien het kan leiden tot ontwrichting van mondiale ICT-toeleveringsketens.”

Naast Venezuela, Groenland en Taiwan blijft Iran een belangrijke bron van geopolitiek risico. Recente verklaringen van de VS hebben de vrees voor een confrontatie rond de Straat van Hormuz, een knooppunt voor bijna 20% van de wereldwijde oliestromen, opnieuw aangewakkerd. Elke escalatie, of het nu gaat om gerichte aanvallen of maritieme blokkades, zou niet alleen de energiemarkten verstoren, maar ook het politieke risico in het Midden-Oosten vergroten, met alle gevolgen van dien voor het wereldwijde handelskrediet en de veerkracht van toeleveringsketens.

De strategische uitdaging voor de EU: handelen om relevant te blijven

In deze veranderende omgeving staat de Europese Unie voor toenemende uitdagingen . Ondanks inspanningen om meer autonomie op defensiegebied te bereiken, blijft de Europese veiligheid de komende jaren afhankelijk van de VS, terwijl de huidige houding van Washington ten aanzien van de oorlog in Oekraïne meer vragen oproept dan antwoorden geeft. Tegelijkertijd worden de betrekkingen met handelspartner China steeds moeizamer. Dit alles speelt zich af tegen een achtergrond van economische zwakte in Europa. Volgens onze meest recente Economic Outlook zal de groei in de eurozone dit jaar slechts 0,9% bedragen, doordat de negatieve effecten van Amerikaanse importtarieven steeds duidelijker worden. Belangrijke sectoren zoals de auto-industrie, de chemie en de machinebouw komen steeds meer onder druk te staan door concurrentie uit China, terwijl het aantal faillissementen in kernmarkten van Europa vorig jaar is gestegen. De risico’s voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën zijn toegenomen, aangezien de meeste grote Europese economieën een verslechtering van hun begrotingssaldo hebben gezien sinds de coronapandemie.  

Onder deze moeilijke omstandigheden moet de EU een steviger geopolitiek standpunt innemen. Hoe dit uitpakt, is nog onzeker. Christian Bürger, senior redacteur bij Atradius, legt uit: “Het op één lijn krijgen van 27 nationale belangen en prioriteiten, het financieren van hogere uitgaven aan defensie en industrie zonder de begrotingsstabiliteit in gevaar te brengen, en het managen van de trans-Atlantische banden en de relatie met China zal complex zijn. Voorlopig lijkt de EU op zoek naar een nieuw evenwicht tussen multilaterale samenwerking, strategische autonomie en het blijven samenwerken met Washington.”

Ondanks de grote uitdagingen zijn er ook positieve signalen. Zo onderstreept de recente overeenkomst tussen EU-lidstaten over het vrijhandelsakkoord met de Mercosur-landen het vermogen van de Unie om daadkrachtig op te treden, terwijl de gezamenlijk ervaren bedreiging vanuit Rusland zorgt voor een geleidelijke toenadering tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk.
 

Neem contact met ons op om te ontdekken hoe je jouw eigen kredietrisicostrategie kunt versterken en hoe wij jou kunnen helpen om voorop te blijven lopen.