Oorlog in het Midden-Oosten: update van het scenario en economische gevolgen

De vooruitzichten voor de oorlog in het Midden-Oosten zijn steeds moeilijker te doorgronden. De regionale spanningen zijn toegenomen, grensoverschrijdende aanvallen hebben zich uitgebreid en handelsroutes worden verstoord. Markten en bedrijven hebben moeite in te schatten hoe ver deze escalatie zou kunnen gaan en in hoeverre deze de energievoorziening en de economische activiteit zou kunnen ontwrichten. Tegen deze achtergrond van onzekerheid zijn onze vooruitzichten nu gebaseerd op twee mogelijke scenario’s. Deze verschillen voornamelijk in de duur van de confrontatie en de ernst van de verstoring van de energiemarkten en de regionale activiteit.

Een crisis op een kruispunt: twee scenario's

In ons basisscenario blijft de Straat van Hormuz tot eind april feitelijk gesloten. Aanvallen op infrastructuur in de Golf veroorzaken beperkte schade en de verstoringen in de Straat van Hormuz zullen vanaf mei geleidelijk worden opgelost. De scheepvaart krijgt te maken met incidentele onderbrekingen, waardoor de olieprijzen in een bandbreedte van 80–130 USD per vat komen te liggen. De grootste druk komt te liggen op de niet-oliesectoren in de Golfregio, waar het herstel van het vertrouwen wellicht meer tijd in beslag neemt.

Ons worstcasescenario gaat uit van een veel langer conflict, dat zich over meerdere maanden uitstrekt en het risico op bredere regionale betrokkenheid vergroot. In deze versie leiden pogingen tot regimeverandering, in combinatie met escalatie via de bondgenoten van Iran, tot meer structurele schade aan de olie- en gascapaciteit in de Golfregio. Aanhoudende aanbodverliezen zouden de olieprijzen doen stijgen tot 110–150 USD per vat, wat een diepere en langdurigere economische schok zou veroorzaken.

Volgens Niels de Hoog, senior econoom bij Atradius: „We handelen nog steeds volgens ons basisscenario, hoewel recente ontwikkelingen wijzen op een geleidelijke verschuiving naar de neerwaartse risico’s die in het worstcasescenario zijn ingebouwd. De aanvallen in de Golfregio zijn in intensiteit toegenomen en omvatten nu ook aanvallen op cruciale olie- en gasinstallaties, wat een bron van zorg blijft”.

Oliemarkten onder druk, maar niet uit de hand

Een van de meest zichtbare directe gevolgen van de crisis is de scherpe stijging van de olieprijzen. Dit weerspiegelt een combinatie van directe verstoringen en toenemende onzekerheid over hoe het conflict zich verder zal ontwikkelen. Volgens onze afdeling Economische Risico's kwamen verschillende factoren tegelijkertijd samen, waardoor de spanning op de markt werd versterkt.

Ten eerste wordt, nu de Straat van Hormuz feitelijk is afgesloten, een aanzienlijk volume aan fysieke voorraad uit de markt gehaald. Als gevolg van de afsluiting van de Straat en uit veiligheidsoverwegingen waren landen in de Golf gedwongen de productie stil te leggen. Wanneer een van 's werelds meest cruciale energiecorridors stilvalt, reageren de prijzen snel.

Ten tweede hebben directe aanvallen op tankers en energie-infrastructuur de operationele risico's voor vervoerders en producenten vergroot. Een hoger risico betekent doorgaans hogere kosten, krappere capaciteit en uiteindelijk hogere prijzen.

Ten slotte hebben signalen dat het conflict langer zou kunnen duren dan aanvankelijk verwacht, de risicopremie aanzienlijk omhoog gedreven, aangezien beleggers zich aanpasten aan het vooruitzicht van een langduriger verstoring.

Ondanks de recente stijging van de olieprijzen verwachten we nog steeds dat de totale impact op de energiemarkt relatief beperkt zal blijven. Zoals De Hoog uitlegt: „De meeste onderbrekingen waren tot nu toe het gevolg van knelpunten in de opslag en preventieve stilleggingen, en niet van fysieke schade aan de infrastructuur. Dit betekent dat de capaciteit relatief snel kan worden hersteld zodra de situatie zich stabiliseert. De Golfstaten gingen de oorlog in met aanzienlijke reservecapaciteit, waardoor een blijvende prijsstijging minder waarschijnlijk is. De sleutel zal zijn hoe snel het tankerverkeer door de Straat van Hormuz weer normaal kan verlopen. Wanneer de Straat weer wordt geopend, kan het enkele weken duren voordat de stromen weer op volle capaciteit zijn, aangezien de scheepvaart zowel veiligheidsgaranties als vertrouwen nodig heeft voordat de reguliere doorvaart wordt hervat”.

Een trager groeitempo

De crisis zal naar verwachting wegen op de groei in de hele regio. In ons basisscenario verwachten onze economen neerwaartse bijstellingen van ongeveer 0,4 tot 1,7 procentpunt voor de minst getroffen economieën in het Midden-Oosten. De gevolgen zijn verre van uniform. Voor zwaarder getroffen landen – zoals Qatar en Koeweit – zou de neerwaartse bijstelling kunnen variëren van 3,5 tot 15,0 procentpunt. Zoals De Hoog opmerkt: “In een ernstiger scenario zou de impact op de groei in de hele regio onze huidige ramingen kunnen overtreffen. Maar het belangrijkste punt in onze basisscenario is dat de schok waarschijnlijk van korte duur zal zijn en dat de neergang in 2026 zal worden gevolgd door een sterk herstel in 2027. De niet-oliesector zou het hardst worden getroffen, maar de meeste economieën zouden een recessie moeten kunnen vermijden en over het algemeen veerkrachtig blijven, met een solide herstel zodra de omstandigheden zich stabiliseren”.

De landen die het meest kwetsbaar zijn, zijn die welke afhankelijk zijn van een ononderbroken olie- en gasproductie of een vlotte doorvaart door de Straat van Hormuz. Koeweit staat onder druk door opgelegde productiebeperkingen en opslaglimieten, die de export beperken. Qatar, dat sterk afhankelijk is van LNG-transporten via de Straat, zou bijzonder gevoelig zijn voor een eventuele stopzetting van de LNG-productie en Iraanse aanvallen hebben de LNG-exportcapaciteit voor de komende jaren naar schatting al met 17% verminderd. De Verenigde Arabische Emiraten zouden een door de dienstensector aangestuurde vertraging meemaken naarmate het toerisme afneemt en de rol als handelsknooppunt wordt verstoord. In Bahrein zouden stilstanden bij grote industriële en energie-installaties zich vertalen in onmiddellijke productieverliezen.

Elders is de vertraging gematigder. Egypte, dat buiten de conflictzone ligt, kampt nog steeds met hogere inflatie, hernieuwde druk op de valutamarkt en onderbrekingen in de gasvoorziening. Jordanië voelt de klap via een zwakker toerisme en verstoorde handel en gasimporten, in plaats van directe schade. Oman wordt beschermd door alternatieve handelsroutes, minder aanvallen en een open luchtruim. Saoedi-Arabië profiteert ook van alternatieve routes en heeft voornamelijk te maken met een tijdelijke impact op de olie, hoewel het toerisme zou verzwakken door de toegenomen onzekerheid.

Maar de vertraging houdt niet op bij de grenzen van de regio. In ons basisscenario is de remmende invloed al duidelijk merkbaar: de wereldwijde groei daalt van 3,0% naar ongeveer 2,6%, terwijl de EU terugvalt van circa 1,3% naar 1,0%. Tegen 2027 neemt de druk af, met een wereldwijde groei van 3,0% en een EU-groei van 1,7%, wat erop wijst dat er geen verdere gevolgen zijn.

Het beeld verandert in ons worstcasescenario. Door aanhoudende druk op de energiemarkten wordt de klap steeds zwaarder en stapelt deze zich op. In 2026 daalt de wereldwijde groei naar ongeveer 2,5%, terwijl de EU terugvalt naar 0,6%. Tegen 2027 houdt de vertraging aan, waardoor de wereld op 2,7% uitkomt en Europa op 1,5%.

Volgens Theo Smid, Senior Economist bij Atradius: “Inflatie is het belangrijkste transmissiekanaal waardoor Europa wordt getroffen. Na een koude winter is de gasopslag in de EU gedaald tot ongeveer 30% van de capaciteit, waardoor de EU slecht gepositioneerd is voor het hervulseizoen. De groothandelsprijzen voor gas werken direct door in de elektriciteits- en consumentenprijzen, wat leidt tot hogere inflatie en lagere consumentenbestedingen.”

Kortom, de duur is van belang. Een korte, beperkte schok remt de activiteit af, maar laat het herstel intact. Een langer, intenser conflict weegt zwaarder op de productie en laat een diepere economische deuk achter.

De sectoren die de gevolgen ondervinden

In ons basisscenario behoort de transportsector tot de eersten die de schok voelen, waarbij de groei van het luchtvervoer ongeveer 0,4% lager uitkomt dan de verwachtingen van vóór het conflict. Het Midden-Oosten is een belangrijk knooppunt voor de wereldlogistiek, en het conflict verstoort zowel de maritieme als de luchtvrachtroutes tussen Azië en Europa. Luchtvracht is bijzonder kwetsbaar omdat een aanzienlijk deel van de zendingen tussen China en Europa normaal gesproken via de Golf gaat. Nu routes worden omgeleid en de brandstofkosten stijgen, blijven de vrachtprijzen hoog en zijn de risico's neerwaarts gericht. De goederen die het meest worden getroffen, zijn hoogwaardige en tijdgevoelige producten, zoals geavanceerde elektronica, geneesmiddelen en bederfelijke goederen.

De omzet in het watervervoer zal naar verwachting 0,3% lager uitvallen dan de prognoses van voor de oorlog. Door de afsluiting van de Straat van Hormuz is het aanbod aan tankers sterk gedaald, terwijl schepen die geen energie vervoeren terughoudend blijven om terug te keren naar het Suezkanaal. Het systeem is veerkrachtiger dan tijdens de verstoringen van 2023, dankzij overcapaciteit en het wijdverbreide gebruik van de route via Kaap de Goede Hoop, maar de hogere olieprijzen jagen de exploitatiekosten van schepen op. Brandstof maakt doorgaans 30-40% van de totale exploitatiekosten uit, dus een aanhoudende stijging van de olieprijs met 50% kan de vrachtkosten met 15-20% opdrijven. Aziatische exporteurs, die te maken hebben met langere afstanden naar belangrijke markten, zullen de grootste stijgingen in vracht- en verzekeringskosten moeten dragen. Europese economieën hebben, ondanks hun grote openheid voor handel, te maken met een kleinere kostenlast omdat ze profiteren van uitgebreide intra-EU-handel.

De gestegen energieprijzen treffen ook de chemische sector, die voor zowel energie als grondstoffen sterk afhankelijk is van olie en gas. De Golfregio levert ongeveer de helft van de wereldwijde export van ethyleenglycol en bijna 40% van de methanol, beide essentieel voor kunststoffen en industriële chemicaliën. Daarnaast is de regio goed voor ongeveer 45% van de over zee vervoerde nafta en meer dan 25% van belangrijke grondstoffen voor kunststoffen, zoals styreen en polyethyleen. Leveringsonderbrekingen zetten fabrikanten onder druk, vooral in Azië, en de groei van de chemische sector zal volgend jaar naar verwachting ongeveer 0,4% lager uitvallen dan eerder voorzien. Buiten het Midden-Oosten zullen Europese chemische producenten waarschijnlijk het hardst worden getroffen, aangezien hogere gasprijzen de al lang bestaande concurrentieproblemen ten opzichte van China en de VS nog verergeren.

Metalen, en met name aluminium, staan voor soortgelijke uitdagingen. De Golfregio produceert ongeveer een tiende van het wereldwijde aluminium, waarvan een groot deel via de Straat van Hormuz wordt vervoerd. Een langdurige verstoring zou moeilijk op te vangen zijn: het opnieuw opstarten van stilgelegde smelterijen is een traag en kostbaar proces, en de aluminiumproductie is zeer energie-intensief. Elektriciteit maakt doorgaans 30-40% van de productiekosten uit, dus hogere elektriciteitsprijzen kunnen smelterijen dwingen hun productie te verlagen, waardoor het aanbod krap wordt en de prijzen stijgen. Europese producenten lijken het meest kwetsbaar vanwege de sterke stijging van de gasprijzen. Stijgende aluminiumprijzen zullen de inputkosten voor belangrijke afnemers, waaronder de auto-industrie, de bouw, de verpakkingssector en de lucht- en ruimtevaart, doen stijgen.

De landbouwsector blijft niet gespaard. De toeleveringsketens voor meststoffen zijn kwetsbaar omdat gas een essentiële grondstof is. Het Midden-Oosten produceert ongeveer 25% van de wereldwijde zwavel, 23% van de ureum, DAP en watervrije ammoniak. Ongeveer een derde van de over zee vervoerde meststoffen passeert de Straat. Verstoringen bij LNG-installaties en scheepvaartroutes hebben de meststofprijzen al opgedreven, en er is nu een tekort aan zwavel. Veel Aziatische economieën, zoals China, India, Thailand, de Filippijnen, Vietnam, Pakistan en Sri Lanka, zijn sterk afhankelijk van de export uit de Golfregio en worden op een moeilijk moment met deze krapte geconfronteerd, nu het zaaiseizoen in de belangrijkste rijst- en maïsproducerende regio's van start gaat.

Naast de landbouw heeft dit ook gevolgen voor zwavelzuur, dat onmisbaar is voor de verwerking van koper, nikkel en andere batterijmetalen. Een langdurige onderbreking van het scheepvaartverkeer in de Straat van Hormuz zou het risico met zich meebrengen dat zowel de toeleveringsketens voor meststoffen als die voor batterijmetalen onder druk komen te staan, wat de grondstoffenmarkten nog verder onder druk zou zetten.

Monitoring en aanpassing

Uiteindelijk zullen de gevolgen voor de wereldeconomie en de financiële markten afhangen van de duur en de intensiteit van het conflict. Ondanks de onzekerheid blijven wij in het Midden-Oosten normaal opereren en zorgen wij voor dekking en ondersteuning van onze klanten en partners. Wij houden de risico-ontwikkelingen in de gaten die verband houden met de handelskredietlijnen van onze verzekerden in de regio, volgen de ontwikkelingen op de voet en verzamelen informatie uit diverse bronnen om ervoor te zorgen dat onze reacties nauwkeurig en contextgebonden blijven. 

Neem contact met ons op om te ontdekken hoe je jouw eigen kredietrisicostrategie kunt versterken en te zien hoe wij jou kunnen helpen om voorop te blijven lopen.