Faillissementsfraude: signalen herkennen en jezelf beschermen

Faillissementsfraude is een vorm van fraude waarbij een ondernemer of bestuurder vlak voor of tijdens een faillissement opzettelijk schuldeisers benadeelt. Denk aan het wegsluizen van bedrijfsmiddelen, het creëren van fictieve schulden of het doelbewust vernietigen van de administratie. Voor leveranciers en crediteuren betekent dit dat een vordering die ze dachten te kunnen innen, plotseling oninbaar blijkt, niet door pech maar door opzet.
In Nederland is faillissementsfraude strafbaar onder artikel 341 tot 343 van het Wetboek van Strafrecht (bedrieglijke bankbreuk). Toch blijft de schade voor crediteuren in de meeste gevallen onverhaalbaar. Vroegtijdig herkennen is daardoor de meest effectieve bescherming.

In dit artikel bespreken we de vormen van faillissementsfraude, hoe je deze herkent en hoe je de schade kunt beperken.

Wat is faillissementsfraude?

Als een onderneming failliet gaat kan het voorkomen dat er fraude wordt gepleegd. De fraudeur maakt opzettelijk schulden bij een bedrijf en laat de onderneming daarna failliet gaan. De fraudeur kan ook een onderneming overnemen en deze express failliet laten gaan. Deze vorm heet faillissement met voorbedachten rade.

Een onderneming kan ook bewust schuldeisers benadelen. De fraudeur houdt dan bezittingen of geld geheim voor bedrijven die nog geld van hem krijgen. De fraudeur kan ook schuldeisers misleiden door goederen onder de marktprijs te voorkomen en sommige schuldeisers voorrang geven ten opzichte van andere schuldeisers.

Waarschuwingssignalen van faillissementsfraude

De onderstaande signalen rechtvaardigen elk afzonderlijk verhoogde waakzaamheid. Meerdere signalen tegelijk zijn een sterke indicator dat er meer aan de hand is.

• Plotselinge wisseling van bestuurder of aandeelhouder: Dit kan duiden op distantiëring van aansprakelijkheid vlak vóór een faillissement.
• Grote betalingen aan gelieerde partijen kort vóór faillissement: Mogelijk een paulianeuze rechtshandeling die de curator later kan vernietigen (art. 42 Fw).
• Onverklaarbare afname van voorraden of activa: Een teken van mogelijke vermogensonttrekking buiten de boeken om.
• Doorstart onder nieuwe naam met dezelfde activiteiten: Een klassieke phoenix-constructie; schulden achterlaten, bedrijf onder nieuwe vlag voortzetten.
• Facturen van onbekende crediteuren met hoge prioriteit: Kan wijzen op fictieve schulden die zijn gecreëerd om de boedel leeg te halen.
• Weigering inzage in actuele jaarrekening of KvK-gegevens: Bewuste beperking van informatieverstrekking om het echte financiële beeld te verhullen.
• Betalingsachterstand bij vaste leveranciers terwijl nieuwe worden aangetrokken: Selectieve betaling - nieuwe relaties worden onderhouden, oude afgescheept
• Snelle opeenvolging van rechtspersonen (BV's) met vergelijkbare activiteiten: Een structurele fraudeconstructie via opeenvolgende juridische entiteiten.

Hoe faillissementsfraude er in de praktijk uitziet

Een groothandel in technische onderdelen levert al drie jaar aan een vaste afnemer op 30 dagen betalingstermijn. De betaalhistorie is vlekkeloos. Dan veranderen er twee dingen tegelijk: de bestuurder wordt vervangen door een onbekende naam, en er worden opeens aanzienlijk grotere bestellingen geplaatst. De groothandel honoreert de orders, blij met de groeiende omzet.
Zes weken later gaat de afnemer failliet. De curator stelt vast dat de voorraden kort na levering zijn doorverkocht aan een gelieerde partij tegen een fractie van de marktprijs. De opbrengst is nooit in de boedel terechtgekomen. De groothandel staat voor €80.000 aan onbetaalde facturen en staat achter de bank, de Belastingdienst en preferente crediteuren in de rij.
Twee signalen hadden de alarm moeten doen afgaan: de bestuurderswissel en de plotselinge ordervergroting. Een actuele kredietwaardigheidscheck op het moment van de bestuurderswissel had het veranderde risicoprofiel zichtbaar gemaakt.

Wat kan je doen bij faillissementsfraude?

Denkt je dat je te maken hebt met faillissementsfraude? Maak dan een melding bij de Fraudehelpdesk en neem contact op met de curator. Het is belangrijk informatie met de curator te delen over de failliete ondernemer die jou nog geld schuldig is. Hiermee beoordeelt de curator of er sprake is van wanbeleid door de schuldenaar. Als dit zo is zal de curator het gehele faillissementstekort van hem vorderen. De curator kan er ook voor kiezen transacties van de schuldenaar die nadelig zijn voor schuldeisers, terug te draaien.

Weet met wie je zaken doet?

Zorg dat je voldoende inzicht hebt in de financiële situatie van jouw afnemers en blijf dit monitoren. Op deze manier kunt financiële schade voorkomen door tijdig in te grijpen. Je kunt bijvoorbeeld een kredietwaardigheidscheck doen van een nieuwe potentiële klant (of een bestaande klant). Bij de Kamer van Koophandel kan je van tevoren gegevens opvragen die het nodige inzicht geven. Andere partijen, zoals kredietverzekeraars kunnen ook zo’n check voor jou uitvoeren.